Raport: W Europie trzykrotny wzrost ryzyka zdrowotnego w związku z falami upałów

W tegorocznej edycji raportu międzynarodowy zespół badaczy skoncentrował się na tym, jak zmiana klimatu wywołana działalnością człowieka przekłada się na zmianę warunków zdrowotnych. W tym celu wykorzystano dane opublikowane do 2025 r., które dotyczyły wszystkich 53 krajów europejskiego obszaru WHO, jak również Lichtensteinu i Kosowa.

W tworzeniu raportu wzięło udział 65 naukowców z 46 uczelni oraz instytucji ONZ. Do oceny zmiany klimatu i trendów zdrowotnych posłużono się 43 wskaźnikami.

Analiza wykazała, że znacznie nasiliły się negatywne skutki zdrowotne związane z narażeniem na fale upałów w Europie – zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie. W niemal wszystkich monitorowanych regionach Europy odnotowano wzrost liczby zgonów przypisywanych upałom w latach 2015–24 w porównaniu z latami 1991–2000.

Prawie wszystkie części Starego Kontynentu odnotowały ofiary śmiertelne w związku z upałem, a w 2024 r. liczba zgonów z jego powodu została oceniona na 63 tysiące osób.

W ciągu ostatniej dekady szybko rozwinęły się także odpowiednie warunki klimatyczne dla pojawiających się nowych lub powracających do Europy chorób zakaźnych. 

Na przykład roczna zdolność transmisji wirusa dengi wzrosła o 297 proc. w Europie w latach 2015–24 w porównaniu z okresem 1981–2010. To prawdopodobnie przyczyniło się do wzrostu liczby lokalnych ognisk arbowirusów przenoszonych przez komary Aedes w Europie.

W Europie w 2025 r. odnotowano 1 112 przypadków zakażeń wirusem Zachodniego Nilu u ludzi, co stanowi wynik powyżej średniej rocznej z ostatniej dekady. Rośnie też częstotliwość pojawiania się lokalnych ognisk wirusów chikungunya i Zika.

Wzrost temperatury powierzchni morza powoduje rozszerzenie obszarów sprzyjających przenoszeniu bakterii Vibrio (nie chodzi o należącego do nich przecinkowca cholery), które wywołują tzw. wibriozy. Długość wybrzeża wokół Morza Bałtyckiego i północnej Europy, gdzie występują sprzyjające im warunki, wzrosła o 50 proc. w ostatniej dekadzie. Od kilku lat zaczęły się pojawiać w Bałtyku.

Zakażenie bakteriami z rodzaju Vibrio może nastąpić drogą pokarmową, ale także przez skórę. Infekcja może mieć postać żołądkowo-jelitową, może polegać na zakażeniu ran, a nawet prowadzić do sepsy.

Ponadto zmiany klimatu wydłużyły okres pylenia o jeden do dwóch tygodni, przez co zwiększył się czas narażenia na nie osób z alergicznym nieżytem nosa i astmą. 

Raport pokazuje także, że decyzje dotyczące źródeł energii przekładają się bezpośrednio na zdrowie populacji, między innymi poprzez narażenie na zanieczyszczenia powietrza. Zgony przypisywane zanieczyszczeniu powietrza ze spalania biomasy w gospodarstwach domowych wzrosły o 4 proc. w 2022 roku w porównaniu z rokiem 2000.

Skutki zmiany klimatu w różny sposób dotykają różnych grup społecznych, a do populacji najbardziej wrażliwych należą – poza najmłodszymi - osoby starsze, osoby o niższym statusie społeczno-ekonomicznym, osoby z chorobami przewlekłymi, a także osoby pracujące na zewnątrz.

Z kolei osoby żyjące w najbiedniejszych regionach doświadczają ryzyka pożaru i mniejszego dostępu do zielonej przestrzeni w porównaniu z osobami żyjącymi w mniej upośledzonych regionach.

Pomimo rosnącej liczby dowodów naukowych na związek między zmianą klimatu a zdrowiem ludzi, zaangażowanie indywidualnych osób polityków, korporacji i mediów w tę tematykę maleje w ostatnich latach - oceniają autorzy raportu. Tymczasem - jak zauważyli - kurczy się czas na podjęcie zdecydowanych działań.

Obecnie ryzyko, że przekroczymy cel Porozumienia paryskiego, by ograniczyć globalne ocieplenie do poziomu 1,5 st. C w stosunku do ery przedindustrialnej, wynosi aż 70 proc.