Znamy tegorocznych laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny
Jak uzasadnił Komitet Noblowski, tegoroczni laureaci "zidentyfikowali komórki będące strażnikami układu immunologicznego - regulatorowe limfocyty T, dzięki czemu położyli podwaliny dla nowej dziedziny badań".
Układ odpornościowy codziennie chroni nas przed tysiącami wirusów, bakterii i innych drobnoustrojów. Nie przetrwalibyśmy bez niego. Jak każda potężna siła, układ odpornościowy ludzkiego organizmu musi podlegać kontroli, inaczej mógłby przynieść więcej szkody niż pożytku. Dobrze widać to w przypadku chorób immunologicznych, w których kontrola zawodzi i układ odpornościowy atakuje własne narządy.
Aby układ odpornościowy był skuteczny, musi odróżniać patogeny od własnych komórek organizmu. Jednak wiele niebezpiecznych drobnoustrojów upodobniło się do komórek ludzkich. Skąd układ odpornościowy "wie", co atakować, a co chronić?
Długo wydawało się, że odpowiedź jest znana: komórki układu odpornościowego dojrzewają w procesie zwanym centralną tolerancją immunologiczną. Jednak Mary Brunkow, Fred Ramsdell i Shimon Sakaguchi odkryli, że w grę wchodzi również obwodowa tolerancja immunologiczna.
Zidentyfikowali oni komórki nadzorujące działanie układu odpornościowego limfocyty T regulatorowe – kładąc tym samym podwaliny pod nową dziedzinę badań. Ich odkrycia dają nadzieję na możliwość leczenia chorób autoimmunologicznych, zapewnienia skuteczniejszych metod leczenia raka i zapobiegania poważnym powikłaniom po przeszczepach komórek macierzystych.
Prace tegorocznych noblistów stały się początkiem nowego rozdziału immunologii – oceniła reumatolożka prof. Marie Wahren-Herlenius z Karolinska Institute w Sztokholmie. Zmieniły one spojrzenie na rozwój immunotolerancji w naszym organizmie.
Wszystko zaczęło się od odkrycia Japończyka Shimona Sakaguchi’ego. W 1995 r. jako pierwszy podważył on wcześniejszą teorię, że tolerancja immunologiczna rozwija się wyłącznie dzięki eliminowaniu w grasicy komórek odporności potencjalnie agresywnych wobec składników własnego organizmu (tzw. tolerancja centralna). Odkrył dotychczas nieznaną grupę komórek odporności, które chronią organizm przed rozwojem autoagresji.
Sześć lat później Mary Brunkow oraz Fred Ramsdell zidentyfikowali gen Foxp3 i wykazali, że u myszy mutacje w tym genie wiążą się z silną predyspozycją do chorób autoagresywnych. Następnie potwierdzili, że również u ludzi mutacje w Foxp3 są przyczyną poważnych zaburzeń autoimmunologicznych (tzw. zespół IPEX).
Dwa lata po tym odkryciu Sakaguchi powiązał oba te odkrycia: udowodnił, że białko zapisane w genie Foxp3 odpowiada za produkcję komórek, które odkrył wcześniej – tj. limfocytów T regulatorowych. Dzięki tym komórkom rozwija się tzw. immunotolerancja obwodowa, która sprawia, że układ odporności toleruje własne tkanki i nie niszczy ich. Zaburzenia w produkcji limfocytów T regulatorowych prowadzą do rozwoju autoagresji.
Mary E. Brunkow (64 lata) obroniła doktorat na Princeton University (Princeton, USA). Obecnie prowadzi badania w Institute for Systems Biology w Seattle.
Fred Ramsdell (65 lat) został doktorem na University of California (Los Angeles, USA). Obecnie pracuje w firmie Sonoma Biotherapeutics w San Francisco, która opracowuje terapie komórkowe dla pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi.
Japończyk Shimon Sakaguchi (74 lata) uzyskał tytuł doktora na Uniwersytecie w Kioto w Japonii. Obecnie pracuje na Uniwersytecie w Osace. Jego odkrycia znalazły zastosowanie w immunoterapii nowotworów, a także w badaniach nad nowymi terapiami dla pacjentów z chorobami alergicznymi i autoimmunologicznymi.
Nagrodą, w wysokości 11 mln koron szwedzkich, podzielą się po równo.
