26 maja Polacy obchodzą Dzień Matki. Historia tego święta jest dość krótka

W różnych krajach święto rozwijało się odmiennie, a inspiracje czerpano zarówno z nowych idei społecznych, jak i wcześniejszych lokalnych tradycji. Pierwsze próby stworzenia święta poświęconego matkom przypadają na czas po wojnie secesyjnej w Stanach Zjednoczonych.

W 1870 roku działaczka społeczna i abolicjonistka Julia Ward Howe opublikowała apel znany jako "Mother’s Day Proclamation". Proponowała w nim ustanowienie dnia, w którym nie tyle czczono by same matki, co wzywano do pokoju i sprzeciwu wobec wojen. Idea ta nie przekształciła się jednak w trwałe święto, ale pokazała nowy sposób myślenia o macierzyństwie – nie tylko jak o sprawie prywatnej, lecz także społecznej.

Po tej nieudanej inicjatywie, idea ustanowienia takiego święta na pewien czas zniknęła z debaty publicznej. Powrócono do niej również w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku za sprawą społeczniczki Anny Jarvis. Inspiracją była dla niej działalność jej matki, Ann Reeves Jarvis, organizującej lokalne inicjatywy na rzecz poprawy zdrowia dzieci i pomocy rodzinom.

Jak wspominała po latach, Ann Reeves podczas jednego z wystąpień miała wyrazić nadzieję, że kiedyś powstanie dzień poświęcony matkom, upamiętniający ich pracę i rolę w życiu społecznym. Pomysł ustanowienia takiego święta spotkał się z niezwykle pozytywnym odzewem.

Największą popularność zdobyła jednak jego komercyjna strona: kwiaciarze, cukiernicy i producenci kartek mogli tego dnia liczyć na wielokrotnie wyższe zyski. Z czasem Dzień Matki stał się na tyle skomercjalizowany, że sama Jarvis zaczęła otwarcie odcinać się od własnej inicjatywy i krytykować sposób jej realizacji.

W Europie święto zaczęło rozwijać się inaczej i zamiast jednego modelu pojawiły się lokalne warianty dostosowane do krajowych tradycji i kalendarzy.

Polska również nie przyjęła amerykańskiego rozwiązania w niezmienionej formie i z czasem nadała świętu własny charakter. Wcześniej w Rzeczpospolitej wyobrażenia związane z macierzyństwem funkcjonowały przede wszystkim w kontekście religijnym. W efekcie wyobrażenia dotyczące macierzyństwa długo pozostawały związane z kultem maryjnym oraz kalendarzem obrzędowym. 

Dopiero w XX wieku coraz częściej zaczęto oddzielać symboliczny wymiar macierzyństwa od religijnego kalendarza i tworzyć świeckie obchody poświęcone matkom. Nie jest pewne, w jakim stopniu decyzja ta wpłynęła na późniejsze europejskie rozwiązania, jednak w 1914 roku prezydent USA Woodrow Wilson ustanowił Dzień Matki świętem państwowym, wyznaczając jego obchody na drugą niedzielę maja.

W tym kontekście w Polsce ideę Dnia Matki jako jeden z pierwszych podjął Polski Czerwony Krzyż i do 1939 roku Dzień Matki funkcjonował głównie w formie wydarzeń szkolnych czy inspirowanych przez PCK. 

W pierwszych latach powojennych święto nie miało jednak jeszcze wyraźnie ustabilizowanego charakteru i pozostawało w cieniu innych oficjalnych obchodów, takich jak Dzień Kobiet czy Święto Pracy.

Istotna zmiana nastąpiła dopiero w latach 70. XX wieku. W 1976 roku, w okresie rządów Edwarda Gierka, upowszechniono oficjalny przekaz dotyczący roli macierzyństwa w państwie socjalistycznym.

Od tego momentu Dzień Matki funkcjonował już w wyraźnie utrwalonej formie, zyskując również oficjalne wsparcie instytucjonalne. Ostatecznie w Polsce dzień 26 maja utrwalił się jako stała data obchodów tego święta, łączącego wcześniejsze tradycje społeczne, religijne i instytucjonalne.