Report: In 2025, 110 EU citizens, including 20 Poles, faced charges for assisting migrants

Raport "Kryminalizacja pomocy osobom migranckim" opiera się na badaniach przeprowadzonych w 2025 r. przez Platformę Międzynarodowej Współpracy na rzecz Migrantów bez Dokumentów (PICUM) oraz jej partnerów: Groupe d’information et de soutien des immigré·es (Gisti), Grecką Radę ds. Uchodźców (GCR), Węgierski Komitet Helsiński (HHC), Iniziative e Studi sulla Multietnicita (ISMU), Oxfam Italia, a także polską Fundację Ocalenie.

Wynika z niego, że w 2025 roku co najmniej 110 osób w Unii Europejskiej usłyszało zarzuty za pomoc migrantom, przy czym - jak zauważyli autorzy raportu - liczba ta jest najprawdopodobniej zaniżona m.in. z uwagi na brak danych statystycznych i urzędowych, a także niezgłaszanie wielu przypadków z obawy przed represjami.

Za udzieloną pomoc konsekwencje spotkały przede wszystkim osoby znajdujące się w Grecji (50), Polsce (20), Włoszech (19) i Francji (14). Inne przypadki odnotowano na Łotwie, Malcie, w Słowenii i na Cyprze.

41 osób usłyszało zarzuty po tym, jak ratowały lub pomogły migrantom znajdującym się w niebezpieczeństwie na morzu. 17 osób - po udziale w protestach i innych formach nieposłuszeństwa obywatelskiego.

12 osób zostało oskarżonych o pomoc w przekraczaniu granicy, 10 o udzielanie pomocy prawnej i informacji, a 8 o oferowanie żywności, wody i odzieży. Inne działania, za które postawiono zarzuty, obejmują monitorowanie naruszeń lub zapewnianie schronienia migrantom.

Zarzuty sformułowane w blisko 60 proc. przypadków dotyczyły ułatwiania wjazdu, pobytu lub tranzytu lub przemytu migrantów (w zależności od tego, jak przestępstwo to definiowane jest w danym kraju). Inne zarzuty obejmowały przynależność do organizacji przestępczej lub jej utworzenie, fałszerstwo i posługiwanie się fałszywymi dokumentami, oszustwo oraz akty terroryzmu.

Autorzy raportu są zdania, że zakres i surowość tych zarzutów pozostają rażąco nieproporcjonalne do kryminalizowanych działań. Zwrócili też uwagę, że pomimo licznych i długotrwałych postępowań sądowych, zdecydowana większość osób została ostatecznie uniewinniona.

Tak było m.in. w przypadku "piątki z Hajnówki": pięciu aktywistów udzieliło pomocy rodzinie z Iraku i obywatelowi Egiptu, przebywającym w polskim lesie, na granicy polsko-białoruskiej. Dali im jedzenie, wodę, ubrania, zaoferowali transport do pobliskiej wioski i schronienie na noc.

Hajnowska prokuratura rejonowa postawiła im zarzuty pomocnictwa w nielegalnym przekraczaniu granicy polsko-białoruskiej (grozi za to do ośmiu lat więzienia) przez Egipcjanina i rodzinę z Iraku, jednak zmieniła je po dwuletnim śledztwie, oskarżając m.in. jednego z aktywistów o to, że dostarczał migrantom jedzenie i ubrania, gdy ci przebywali w lesie.

W ocenie prokuratury oskarżeni działali w celu osiągnięcia korzyści osobistej przez osoby, którym pomogli.

"Zarzut ten był szeroko krytykowany w Polsce jako błędna interpretacja polskiego prawa. Polskie prawo wymaga bowiem, aby oskarżeni sami osiągali korzyści osobiste lub finansowe. W tej sprawie nie było jednak dowodów na to, że aktywiści w ogóle odnoszą jakiekolwiek korzyści ze swoich działań" - oznajmił menedżer zespołu monitoringu, ewaluacji i zarządzania wiedzą w Fundacji Ocalenie Mateusz Jeżowski podczas konferencji prasowej poprzedzającej premierę raportu.

We wrześniu ub.r. sąd uniewinnił aktywistów.

Jak mówił ekspert z Fundacji Ocalenie, sąd orzekł, że dostarczanie żywności, wody i schronienia w tak nadzwyczajnych okolicznościach nie może być uznane za ułatwianie nielegalnego pobytu - należy to rozumieć jako pomoc humanitarną. Sąd podkreślił również, że celem tych dwóch działań była ochrona życia ludzkiego, co nie może być traktowane jako przestępstwo.

"Mamy nadzieję, że ten wyrok posłuży jako ważny punkt odniesienia dla innych podobnych spraw w Polsce" - zaznaczył Jeżowski, dodając, że obecnie przed sądami toczy się kilka innych podobnych procesów.

Z obserwacji zespołu monitorującego z poprzednich lat wynika, że w 2024 r. w UE postawiono zarzuty karne co najmniej 142 osobom. W 2023 r. było to, co najmniej 117 osób, w 2022 r. – co najmniej 102, a w okresie od stycznia 2021 r. do marca 2022 r. – co najmniej 89.